فلسفه با طعم بهار نارنج

01 تیر 1398
نویسنده:  

فلسفه با چه طعمی زیباتر است؟ طعم گل رز؟ طعم گل محمدی؟ طعم گل یاس؟ من که فکر می‌کنم فلسفه مرا می‌برد به شهر شیراز شهر فیلسوف بزرگ ایرانی زادگاه ملاصدرا

 شهری که بوی بهارنارنجش روان را طلاوت می‌بخشد و عطر دیدگاه‌های حکیمش ذهن را. شهری که بهارنارنجش باغ‌هایش را صفا می‌بخشد و نظریات ناب اندیشمندش باغ جان را...

حکیم ملاصدرا از معدود اندیشمندانی است که عقل را با عشق آمیخت و حکمت‌آفرینی کرد، حکمت نابش را با شجاعت آمیخت و ارزش‌آفرینی کرد و ارزش را با اخلاق ممزوج کرد و زیبایی آفرید. حکمت متعالیه‌ ملاصدرا را می‌توان برگ افتخاری برای فلاسفه مسلمان ایران دانست، حکمتی که به حق عصاره هزارسال اندیشه‌ورزی فلاسفه‌ی قبل از او بود و به دست این درّ گرانمایه تجلی یافت...

سوالی که گاه مطرح‌می‌شود این است که ملاصدرا چه آفرید که هرروز که می‌گذرد بوی این گلستان بیش‌تر مشام جانمان را نوازش می‌دهد؟ مگر نه این است که کلام بزرگان با گذشت زمان رنگ کهنگی به‌خود می‌گیرد؟ حقیقت آن است که ملاصدرا به سرچشمه خرد ناب دست‌یافت، سرچشمه‌ای که ما در مسیر رسیدن به آن هستیم، و هرچه زمان می‌گذرد به آن نزدیک‌تر می‌شویم و نه دورتر. گلستانی را خلق کردیم که هرچه راه‎می‌پیماییم با نزدیک‎شدن به آن بوی گل‌ها بیش‌تر می‌شود و نه کم‌تر. آری او در زمان جلوی ماست و نه عقب ما، او زمان را درنوردیده و از ما چندصدسال پیش‌تر است، و این است رمز نوشدن لحظه‌به‌لحظه او...‌‌‌

نظریه‌ی جوهری که حرکت را علاوه بر عَرَض، در جوهر و ذات نیز ممکن‌می‌داند از ابتکارات ملاصدرا شیرازی است و این ابتکارات بود که حسودان را برانگیخت تا او را تکفیر و راهی دیار غربت‌اش کنند. آری زمانی که قشری‌نگرها تصمیم‌گیرنده شوند، علما و عقلاء به‌حاشیه رانده‌می‌شوند. ملاصدرا اصالت را در وجود می‌دانست و نه در ماهیت و سرچشمه همه وجودها را یگانه می‌نامید، و خداشناسی لطیف و زیبایی را به جهانیان هدیه داد که در آن عصر زیباترین هدیه به مردمان بود، اما حیف که از سطح فکر مردم بسی بالاتر و عظیم‌تر بود و مردم آن‌چه را نتوانند درک‌کنند به آن حمله‌ور می‌شوند، اما او می‌دانست آگاه‌سازی و فهماندن هزینه دارد، اما هیچ‌گاه از هدف مقدسش کوتاه نیامد.

رمز موفقیت ملاصدرا را باید در اساتید مستقیم و غیرمستقیمش دانست. استاید مستقیمش چون شیخ بهایی و میرفندرسکی و میرداماد، و اساتید غیر مستقیمش همچون مولای متقیان حضرت علی(ع)، ابن عربی، افلاطون، ارسطو، سهروردی، فخر رازی و... . همچنین نشانه موفقیتش را می‌باید در شاگردان بی‌واسطه و باواسطه او یافت. شاگردان بی‌واسطه‌ای چون فیض کاشانی و عبدالرزاق لاهیجی، و شاگردان باواسطه سال‌ها پس از او همچون آقا محمدرضا قمشه‌ای، ملاهادی سبزواری، محمدحسین طباطبایی، هانری کربن و سید حسین نصر و ... . تبلور موفقیت‌هایش را باید زمانی دانست که پس از دوره سخت تبعید، الله‌وردی‌خان گرجی حاکم شیراز مدرسه‌ای به‌افتخار برگشت او به شیراز دایرکرد که بعداً مدرسه خان نام‌گرفت و در آن همه علوم، اعم از ریاضیات، اخترشناسی، علوم طبیعی و زمین‌شناسی، شیمی و ... تدریس‌می‌شد، و مدیر دانشگاهی شد که در ایران درخششی عظیم یافت و شهر شیراز را تحولی بزرگ رقم زد.

ملاصدرا را باید مرد تحولات بزرگ نامید انسانی وارسته که پویایی را از جوهر انسان شروع‌کرد و به دنیای بیرون کشانید. کسی که عشق را بازآفرینی‌کرد و صدای زیبای کائنات را به مردم کلیه جانداران هدیه داد. ملاصدرا چراغ اندیشه را در ایران زنده کرد و عید واقعی را در نوشدن اندیشه می‌دانست. به‌گفته زنده‌یاد منوچهر آتشی:

آید بهار و پیرهن بیشتر نو شود                       زیباتر آورد گل اگر ریشه نو شود

زیباست روی کاکل سبزت کلاه نو                    زیباتر آن که در سرت اندیشه نو شود

منوچهر آتشی

ملاصدرا زیبایی عشق، شادی و پویایی را در بسته‌‌ای از معرفت به ما داد، زنده نگه‌داشتن مشعل فروزان تفکر در کودکان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان کشور یعنی ادامه راه این فیلسوف عالیقدر.

بحث را با متنی زیبا از این حکیم متاله کشورمان به‌پایان می‌رسانیم:

«ویرانه است این جهان، عمر کفاف نمی‌دهد که آبادسازیم و غیرت رخصت نمی‌دهد که رهاسازیم، پس‌‌‌‌‌‌:

آبادسازی یک گوشه از جهان به دست ما                        آبادسازی کل عالم است به دست همگان‌«

ملاصدرا

 

مشاهیر سرزمین من

ایران سرزمین فرهنگ و عشق و هنر و ادب، سرزمین کهن‌ترین تمدن‌هاست. در دل خود همیشه انسان‌های وارسته و والایی می‌پروراند. هر روز تقویم را که نگاه می‌کنی نام انسانی می‌درخشد که جهان او را می‌شناسد و اکرام می‌کند. خرداد هم از این قاعده مستثنی نیست. سالروز ولادت اندیشمندانی که هر کدام مسیری برای رشد و تعالی بشر بازکرده‌اند.

ملا صدرا

محمد ابن ابراهیم قوامی شیرازی ملقب به صدرالمتالهین در ۹جمادی الاول ۹۸۰ ه.ق در شیراز متولد شد. پدرش معاون حاکم شیراز بود . محمد شاگرد شیخ بهایی شد و در فلسفه اشراق و مکتب مشا و تفسیر قران مهارت یافت، و جزو صاحب‌نظران گردید. پس‌از شناخت حکمت مشا و بررسی معایب آن به پایه‌گذاری حکمت متعالیه پرداخت که پاسخ‌های عمیق و کاملی به سوالات فلسفی می‌داد. در سن ۷۱ سالگی هنگام بازگشت از حج با پای پیاده در بصره بیمار شد و جان باخت. وی در همان‌جا به دل خاک سپرده‌شد.

آثار ملاصدرا: کتب زیادی به رشته تحریر درآورد، ازجمله: حکمه عرشیه، مبدا و معاد مشاعر، مفاتیح الغیب

 

 

 

دکتر علی شریعتی

علی شریعتی مزینانی فرزند محمدتقی در سال ۱۳۱۲ در روستایی از توابع سبزوار متولد شد. پس‌از دریافت دیپلم برای ادامه تحصیل به فرانسه اعزام‌شد و در رشته‌های جامعه‌شناسی و مبانی علم تاریخ و تاریخ و فرهنگ ملل تحصیل‌کرد. شاگرد اساتیدی چون ماسینیون و سارتر بود. در نشریه‌های فرانسوی مقرراتی برای دفاع از جنبش آزادی‌خواهی می‌نوشت که منجر به زندان شد. دکتر علی شریعتی در سال 13۴۳ به ایران بازگشت و حکومت وقت که از اندیشه‌های ظلم‌ستیزانه دکتر بیم داشت، بلافاصله او را در مرز ترکیه بازداشت و زندانی کرد. پس از آزادی به مشهد بازگشت و در آن‌جا، فارغ‌التحصیل مقطع دکتری دانشگاه سوربن به‌عنوان معلم ساده انشاء کلاس چهارم دبستان یک روستا استخدام شد.

هدف والای این اندیشمند، آگاهی‌بخشی به انسان‌ها و کمک به رهایی و نجات تفکر بشر از یوغ جهل و ستم بود، و این هدف او را با زندان و شکنجه هم‌نشین کرد. درنهایت در اردیبهشت سال ۱۳۵۶ تهران را به مقصد اروپا ترک کرد و در ۲۹ خرداد همان سال در انگلستان فوت کرد. رسانه‌ها علت فوت وی را سکته قلبی اعلام‌کردند، اما خانواده وی وجود هر نوع بیماری جسمی او را تکذیب‌کردند. روح پاکش شاد و اندیشه متعالیش درجریان باد.

آثار: ترجمه کتاب‌هایی از جمله: نیایش و ابوذر غفاری و سلمان فارسی و...، درج مقالات در نشریه‌ها و روزنامه‌های معتبر اروپا

 

دکتر مصطفی چمران

مصطفی چمران متولد ۱۷ اسفند سال ۱۳۱۰ در جنوب تهران است. تحصیلات دانشگاهی را در دانشگاه‌های تگزاس و کالیفرنیا آمریکا در رشته فیزیک پلاسما گذراند و در آزمایشگاه پیش‌رانش جت مشغول‌به‌کار شد. با آغاز انقلاب برای آموزش به لبنان رفت و جنگ‌های نامنظم را آموخت. پس‌از انقلاب به‌عنوان نماینده دوره اول مجلس تهران، ری و شمیرانات انتخاب شد. در زمان بازرگان وزیر دفاع کشور شد و با آغاز جنگ رییس ستاد جنگهای نامنظم گردید. تفکر و اندیشه او بسیار نزدیک به دکتر علی شریعتی بود. بر مزار دکتر شریعتی چنین گفت: «ای علی! با خروش تو به جنگ استعمار و استبداد و استحمار برمی‌خیزم و همراه تو تاریخ را می‌شکافم و فرعون‌ها و قارون‌ها و بلعم‌ها را لعنت می‌کنم.

او در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ در مسیر دهلاویه به سوسنگرد بر اثر اصابت ترکش خمپاره به درجه شهادت نایل گردید.

 

 

نظر شما

ماهنامه فرهنگی ، هنری ، اجتماعی ذهن آویز با تلاش جمعی از فرهیختگان و صاحبنظران جامعه در صدد است تا با رویکرد سلامت محور به مسائل جامعه بپردازد. این ماهنامه ، 28 ام هر ماه به صورت تمام الکترونیک از طریق وبگاه www.zehnavizonline.ir با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر می شود.خوشحالیم قدمی هرچند کوچک برای سلامت جامعه بر می داریم.

ذهن آویز

 

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن